login | contact | nieuwsbrief

Volg ons op         

    

Als donateur steunt u de doelstellingen van de Nederlandse Tuinenstichting; het beschermen van waardevol tuinhistorisch erfgoed. De Nederlandse Tuinenstichting heeft uw steun hard nodig om een groene toekomst te kunnen waarborgen.


Tuin van de maand november 2020: Domies Toen in Pieterburen

Domies Toen in Pietersburen, onze Tuin van de Maand november, is vooral bekend om zijn stinsenplanten, zijn monumentale beuk en de (in 2019) dreigende sluiting. Maar weet u dat in de late herfst deze tuin ook mooi en boeiend is, dat de beuk ‘de mooiste noordelijke boom en de mooiste rode beuk van het land’ van 2020 is en dat het bestaansrecht van de tuin voorlopig is veiliggesteld, mede door de NTs?
Lees hieronder het verhaal van de tuin, geschreven door Annet Broekhuizen, voorzitter Stichting Domies Toen. Weet u de oplossing van de raadsels?


De raadsels rond Domies Toen

Pieterburen is bekend van het zeehondencentrum, van het wadlopen, als startpunt van het Pieterpad. Maar er is meer! Namelijk Domies Toen, de tuin van de dominee, de noordelijkste botanische tuin, geregistreerd museum, een pronkjewail oftewel pronkjuweel. Gelegen aan de voet van de Petruskerk.

Ooit stond hier een weem, een pastorieboerderij. De dominee was ook boer en gaf landbouwonderwijs. Maar in de loop van de 19e eeuw verdiende hij met zijn domineeschap voldoende om het boeren op te geven. In 1880 werden de schuren afgebroken en werd het voorhuis vergroot tot een statige notabelenwoning. Bij het huis werd, naar de mode van die tijd, een mooie voortuin aangelegd, in de Engelse landschapsstijl maar dan op postzegelformaat. Zo’n tuin heet op zijn Gronings een slingertoen. Deze werd ontworpen rond de rode beuk die er al stond, in die tijd een teken van welstand. Er kwam een niervormige vijver, een bruggetje, slingerpaden, en een paar grote bomen, en ‘bergen en dalen’, zodat domie een wandelingetje kon maken.

 

Maar wie ontwierp die tuin? Van de bouw van de pastorie zijn alle rekeningen te vinden, van de aanleg van de tuin niet een. Geen boom, geen struik, niets! Het was niet Roodbaard, die leefde al niet meer in 1880, het was niet Vlaskamp, van hem zijn alle rekeningen bewaard gebleven. Was het misschien ds Uilkens van Wehe en Zuurdijk? Hij was de zoon van professor Uilkens, ook dominee, de eerste hoogleraar landbouwhuishoudkunde. Was het een vriendendienst van de ene dominee aan de andere? Van Theo Uilkens is bekend dat hij liever tuinen ontwierp dan preekte. Maar het blijft een onopgelost raadsel.

 

In de tuin van de dominee bevond zich ook een grote nutstuin, met een oude tuinmuur van kloostermoppen en een stenen tuinprieel, Domies Toenhoes. Ook dat tuinhuis is raadselachtig. Alleen de Menkemaborg kent er zo een, uit 1705. Dat is van Allaart Meijer, die ook deels aan de wieg stond van het interieur van de kerk van Pieterburen. Domies Toenhoes is van 1710. Er is wel een link naar Dijksterhuis, een buitendijkse borg in Pieterburen die evenals de Menkemaborg in het bezit was van de familie Albeda. Toch blijft de vraag hoe en waarom zo’n uniek stenen tuinprieel in de nutstuin van de dominee is gebouwd. Een cadeautje van de borgheer aan de dominee? Het tweede raadsel rond Domies Toen.

 

In 1960 vertrok de laatste dominee uit Pieterburen en in 1961 werd de pastorie afgebroken. Domies Toen werd een natuurtuin. De tuin heeft zich in de afgelopen 60 jaar ontwikkeld tot een heel bijzondere tuin. De slingertuin bleef, waar de pastorie stond is er nu de mergelvallei, en op de plek van de kelder van het oude voorhuis bevindt zich de zoomvegetatie in de kuil. In de oude nutstuin vind je bloemrijk hooiland, borders, een kruidentuin, en dus dat bijzondere tuinprieel. De nieuwste tuin is de vlinder- en insectentuin, in wat lange tijd een dode hoek was. De slingertuin vormt een prachtig milieu voor stinzenplanten, maar die staan ook elders in de tuin. Domies Toen heeft de grootste collectie van het noorden, de aanvraag voor de nationale collectie loopt. Het is de basiscollectie voor de erkenning als botanische tuin, en voor de museumregistratie. Het logo van Domies Toen is al vanaf het begin van de tuin de kievitsbloem. In Domies Toen zijn verder veel heemplanten te vinden, waarvan vele op de rode lijst staan.

 

 

 

 

 

 

 

Bekijk hier het filmpje over Domies Toen dat in april 2019 is gemaakt voor het programma Binnenste Buiten.

De tuin is niet alleen de moeite waard als al dit moois bloeit. De aanleg van de tuin, met vijvers, bomen, paden, en een prachtige tuinmuur, maakt dat de tuin het hele jaar de moeite van een bezoek waard is. Neem de oude rode beuk. Deze is geëindigd als derde in de verkiezing van boom van het jaar 2020, maar wel de mooiste boom van het noorden en de mooiste beuk van het land. Hierdoor kreeg Domies Toen veel aandacht. En dat was hoognodig!

Want in 2019 werd Domies Toen ernstig bedreigd in zijn voortbestaan, vanwege een structureel geldtekort. De theeschenkerij was afgestoten omdat er geen vrijwilligers meer waren om die draaiende te houden. Daarmee miste de tuin wel inkomsten. Het aantal donateurs liep steeds verder terug. Het bestuur van de Stichting Domies Toen zag er geen gat meer in als er geen structurele langdurige financiële toezegging van de gemeente zou komen. Gelukkig kwamen er veel steunbetuigingen, o.a. van de Nederlandse Tuinenstichting, van de Nederlandse Vereniging Botanische tuinen, en van de Bond Heemschut. Uiteindelijk ging de gemeente Het Hogeland overstag en kreeg de tuin voor twee jaar extra geld, op voorwaarde dat er verbeterplannen zouden komen. Daarop zijn alle stukken in orde gemaakt om de erkenning als botanische tuin en geregistreerd museum te continueren. Verder zijn er plannen ontwikkeld om de tuin meer in de aandacht te krijgen, en meer bezoekers te trekken. Bijvoorbeeld door muziek in de tuin te organiseren, als podium voor amateurmusici. En er zijn nieuwe plannen voor projecten. Mede dankzij de inzet van de tuinbeheerder en de tuinvrijwilligers ziet de tuin er momenteel fantastisch uit! Kortom, tuinbeheerder, vrijwilligers en bestuur van de stichting gaan voor een mooie toekomst van de tuin.

 

Maar nieuwe vrienden blijven hard nodig! Dus, wie zich geroepen voelt … word vriend!

De tuin is altijd open. En, als je er dan toch bent, bezoek dan ook de Petruskerk, tot 1 januari dagelijks open van 11 tot 16 uur. Daarna tot palmpasen op zaterdag en zondag, zelfde tijden. En dan weer dagelijks. In de zomermaanden is ook de theeschenkerij open. Zie voor openingstijden de site.

Domies Toen
Hoofdstraat 76
9968 AG Pieterburen
Telefoon theeschenkerij: 06-46317067
Alle andere informatie op www.domiestoen.nl