login | contact | nieuwsbrief

Volg ons op         

    

Als donateur steunt u de doelstellingen van de Nederlandse Tuinenstichting; het beschermen van waardevol tuinhistorisch erfgoed. De Nederlandse Tuinenstichting heeft uw steun hard nodig om een groene toekomst te kunnen waarborgen.


Reactie Tuinenstichting op beheerplan Frederikspark Haarlem

Vanuit haar jarenlange ervaring met historische tuinen en parken heeft de Nederlandse Tuinenstichting commentaar gegeven op het concept beheerplan van de Gemeente Haarlem voor het Frederikspark. Hieronder een ingekorte versie van deze reactie; de complete brief aan de Gemeente Haarlem is hier als PDF te downloaden: Reactie NTs concept beheerplan Frederikspark.

De Nederlandse Tuinenstichting constateert dat de gemeente Haarlem zich bewust is van de schat aan historische parken die zij in eigendom heeft. Met name de verschillende generaties van de familie Zocher zijn van grote betekenis geweest voor het huidige aanzien van de stad. Het is dan ook geen wonder dat in Haarlem verscheidene van de door de Zochers ontworpen parken zijn aangewezen als rijksmonument. Dit brengt een zorgplicht met zich mee om dit waardevolle erfgoed op lange termijn in stand te houden. Het verheugt ons dat de gemeente de vermaarde landschapsarchitect Michael van Gessel heeft aangetrokken als supervisor van de gebiedsvisie waar het Frederikspark onder valt.

De gemeente beschikt over een uitstekende inventarisatie van de monumentale bomen in het Frederikspark. Wat ons opviel is dat op de plankaart van het Voorontwerp bestemmingsplan Frederikspark een veel kleiner aantal monumentale bomen is ingetekend dan in het beheerplan is aangegeven. Het zou goed zijn indien alle ontbrekende monumentale bomen (d.w.z. ook bomen die wel in het beheerplan vermeld staan) alsnog toegevoegd worden aan de bestemmingsplankaart.

De belangrijke publicaties over het Frederikspark van Uittenhout (1991 en 1992) zijn bij de totstandkoming van het beheerplan blijkbaar niet geraadpleegd. Tevens missen we het Masterplan dat SB4 in 2002 opstelde alsmede diverse publicaties van C. Oldenburger- Ebbers, E. Blok en E. de Jong over het Frederikspark. Via Google is de database ‘Zocher on line’ (totaal 159 pagina’s) voor een ieder toegankelijk. Op pag. 52 — 56 van deze website is het Frederikspark uitvoerig behandeld. Deze database lijkt niet geraadpleegd door de opstellers van het beheerplan.

Wij betreuren dat de fasen 2 en 3 van het renovatieplan 1995 nooit zijn uitgevoerd. Deze worden wel genoemd in het beheerplan maar er is geen budget ingepland. Wij adviseren u dringend om zorgvuldig te bezien of de genoemde eenmalige maatregelen alsnog in uw financiele meerjarenplanning opgenomen kunnen worden. Met name de versnippering die veroorzaakt is door de weg Frederikspark (tussen de Rustenburgerlaan en het Dreefplein) betekent nog steeds een inbreuk op de structuur van het park.

Een lastig punt zijn de jaarlijks terugkerende themamarkten en het popfestival. Er is behoefte aan een duidelijk standpunt over deze netelige kwesties. Uitgangspunt zou ons inziens de draagkracht van het park moeten zijn alsmede de vraag of er voldoende middelen beschikbaar zijn om herstel onverwijld mogelijk te maken (nog daargelaten de overlast en gebruikswaardeverlies die deze activiteiten opleveren voor de reguliere parkbezoekers). De inkomsten voor de gemeente van die evenementen worden deels teniet gedaan door de schade die optreedt, de kosten van toezicht en herstel alsmede de aantasting voor redelijk lange perioden van het verzorgde uiterlijk van het park. De kosten voor herstel zouden daarom meer expliciet mogen worden gemaakt.

Gezien de hierboven genoemde suggesties lijkt het vaststellen van een historische canon voor het Frederikspark zeer wenselijk.  Zowel voor gebouwde monumenten als voor groene monumenten is zo’n canon zinvol. In het Frederikspark zouden alle ontwikkelingen op korte termijn zoals themamarkten en het popfestival maar ook de herinrichting van de openbare ruimte aan deze canon getoetst moeten worden.

Onze conclusie is dat de opzet van het beheerplan niet logisch is; er is geen afdoende onderzoek gedaan naar de ontstaans- en ontwikkelingsgeschiedenis van deze bijzondere plek in Haarlem. Het ontbreekt aan historische fasenkaarten, een kaart met historische elementen (structuur- en beplantingselementen), een integrale waardenstelling, een visie die de betekenis van het park nu verwoordt en welke betekenis daaraan op basis van het historisch onderzoek en waardenstelling voor de komende decennia is toe te kennen. Dat vrijwel uitsluitend op bomen (de beplantingselementen) is gelet en niet op de structuurelementen (de paden, gazons, de eveneens als rijksmonument aangewezen villa’s, de omringende wegen en overige bebouwing ) is een groot tekort.

Pas als de tuinhistorische waardenstelling de toets der kritiek kan doorstaan, is de stap naar de visie en ontwikkeling van het streefbeeld te maken. Vanaf dat moment is integrale planontwikkeling mogelijk waarbij speciale aandacht vereist is voor de samenhang van interpretatie van het ontwerp en vormgeving, die leidt tot een beheer- en maatregelenplan dat gefaseerd tot uitvoering kan komen. Dat geldt in dit geval nog sterker omdat het om een beschermd groen rijksmonument gaat dat in een stedelijk weefsel ligt en daarmee verbonden is en daardoor begrensd wordt.

Wij dringen er bij u op aan om eerst het tuinhistorisch onderzoek en waardenstelling uit te laten voeren en dit met een in te stellen begeleidingscommissie te bespreken. Aan de hand van de waardenstellingen is vervolgens te bepalen welke instandhoudingsvisie ontwikkeld wordt. Wij kunnen aangeven wat in dit geval een zorgvuldige werkwijze is om tot een instandhoudings- en beheerplan te komen. Tevens bieden wij u hierbij aan om desgewenst te participeren in een te formeren begeleidingscommissie van deskundigen.
Wij hopen dat bij de verdere procedure, die het concept beheerplan voor het Frederikspark doorlopen gaat, onze aantekeningen kunnen worden meegenomen en wachten de ontwikkelingen met belangstelling af.