login | contact | nieuwsbrief

Volg ons op         

    

U kunt zich vanaf nu voor de excursies 2017 inschrijven.


Op zoek naar sporen van Gerrit Vlaskamp (1834-1906)

De Oude Pastorietuin in Easterein Foto: Menno Landstra


Zaterdag 26 mei (eigen vervoer)

Vlaskamp, was hovenier en tuinontwerper van de Friese notabelen in de late 19e eeuw. Zijn vormentaal lijkt op die van Roodbaard en Vroom Sr., een kleinschalig patroon van slingerende paden en verspreid in het gras, bloemperken en bijzondere bomen. Ontvangst in de oude kerk van Mantgum. We wandelen door het pittoreske dorp met tuinarchitect Nico Kloppenborg. We bezoeken een prachtig gaaf complex van huis en tuin uit 1882 (beide Rijksmonument). ’s Middags bezoeken we in Easterein, De Oude Pastorietuin (omgrachte wandeltuin, paardenwei en productietuin). We sluiten af met een rondleiding door het Wilhelminapark in Sneek, een park rijk aan interessante bomen die inmiddels zijn uitgegroeid tot indrukwekkende, monumentale exemplaren. Eigenaren vertellen over onderhoud en renovatie van dergelijke, volgroeide, onder bijzondere architectuur aangelegde tuinen.


Wilhelminapark Sneek Foto: Martin de Groot


NTs-donateurs met één introducé € 40,- p.p.; niet-donateurs € 45,- p.p.
Startpunt Mantgum en eindpunt Sneek
Tijd: 10.00 – 16.00 uur


Vlaskamptuin in Mantgum Foto Tjerke Postma


Op zoek naar sporen van Vlaskamp ( 1843-1906)
Excursie NTs zaterdag 26 mei 2018, eigen vervoer


In de 19e eeuw kwam ook in Friesland de landschapsstijl in de mode. Het was Roodbaard ( 1782-1851) de tuinarchitect van de Friese adel, die in de eerste helft van de 19e eeuw deze tuinstijl in Friesland introduceerde. Gerrit Vlaskamp, was de smaakbepalende hovenier en tuinontwerper van de 2e helft van de 19e eeuw. Zijn clientèle was breder dan die van Roodbaard. De enorme vraag naar zuivelproducten en in het bijzonder naar Friese boter, deed de Friese economie opbloeien. Voor de boeren braken gouden tijden aan en dat lieten zij graag zien. Rentenierende agrariërs, welgestelde burgers in dorp en stad lieten grote huizen bouwen en daar moest vanzelfsprekend een fraaie tuin bij komen. Vlaskamps opdrachtgevers waren de gegoede burgers, dokters, notarissen, rijke boeren maar ook kerkvoogdijen.



We starten onze excursie in de NH kerk van Mantgum, een rijksmonument uit ca 1500 met een bijzonder interieur.
Friesland kent nog een paar dorpen, waar een aantal Vlaskamp tuinen ‘ geclusterd ’ voorkomen, maar Mantgum is daar misschien wel het mooiste voorbeeld van. In 1871 kreeg de Hervormde pastorie een Vlaskamptuin, het jaar daarop bestelden drie van de zes kerkvoogden uit het dorp ook een ‘Vlaskamp’. Uiteindelijk heeft hij hier in het dorp maar liefst 12 tuinen aangelegd. Deze ‘clustering ‘ van tuinen met eenzelfde vormentaal werd daarmee beeldbepalend voor het hele dorp. Parkachtige tuinen met solitaire bomen, groepjes heesters en bloemperken in het gras, al of niet met een boomgaard. Dat de meeste tuinen de tand des tijds niet doorstaan hebben zal duidelijk zijn, maar toch ademt het dorp nog een sfeer van ‘oud groen’. We wandelen door het dorp met tuinarchitect Nico Kloppenborg en bezoeken een prachtige complex van huis en tuin uit 1882 dat praktisch ongewijzigd de tijd heeft doorstaan. Huis en tuin van zijn rijksmonument. Bewoonster Tjerkje Postma zal ons rondleiden.


Vlaskamptuin in Easterein Foto Menno Landstra


S ’Middags bezoeken we in het pittoreske Easterein,waar we in de pastorietuin lunchen. De voormalige pastorie uit 1861. Het huis is gebouwd in eclectische stijl naar een ontwerp van de Friese architect Swart uit Arum, en staat deels op de fundamenten van middeleeuwse bebouwing. Sinds 2001 wordt de pastorie particulier verbouwd, De pastorie, de betonnen brug en de tuinen zijn beschermd als rijksmonumenten. In 2004 is begonnen met de restauratie van de gebouwen en in 2006 is de tuin volledig gerestaureerd. De druivenkas stamt uit de begin periode van: de pastorie. De plantenkas is in 2006 toegevoegd. De waranda en de serre zijn gereconstrueerd aan de hand van foto’s uit eind 19e eeuw.
De tuin van de pastorie bestaat uit vier onderdelen; de wandeltuin, de moestuin, de paardenwei en de overtuin. De eerste drie behoren tot het oorspronkelijke plan van 1863 en illustreren de zelfvoorzienende positie van de pastorie. Een dergelijk tuinencomplex rondom een pastorie is inmiddels zeer zeldzaam. We worden ontvangen en door de huidige bewoner, Menno Landstra.

Wie wil kan een bezoek brengen aan de naastgelegen Martinikerk; de kerk met toren is gebouwd in
de 14e eeuw en verving een eerdere tufstenen kerk op die plaats. Voor een deel zijn de oude
tufstenen muren gebruikt bij de nieuw gebouwde kerk.


We sluiten de dag af met een wandeling door het Wilhelminapark in Sneek waar nog vele bijzondere bomen staan uit de tijd van Vlaskamp. In 1897 werd Vlaskamp door de voogden van het Old Burger Weeshuis gevraagd een ontwerp te maken voor een nieuw aan te leggen Volkspark. Het aantal wezen daalde aan het eind van de eeuw en de voogden besloten geld beschikbaar te stellen aan doelen die een bijdrage zouden leveren aan het welzijn van de gehele Sneker samenleving. Na het planten van een lindeboom in 1898, ter gelegenheid van de inhuldiging van de vorstin Wilhelmina, kreeg het de naam Wilhelminapark. Precies een eeuw later, in 1998, kreeg het park de status van Rijksmonument, na het Vondelpark in Amsterdam, het 2e publieke park in Nederland wat deze status kreeg!
Douwe de Groot, Beleidsadviseur Groen van de gemeente Súdwest-Fryslân en coauteur van het boek 100 jaar Wilhelminapark, leidt ons rond.
Met Douwe de Groot en de eigenaren van de tuinen die we bezoeken, spreken we over onderhoud en renovatie van dergelijke historische tuinen en voor welke moeilijke keuzes je soms komt te staan.


Start: 10.00 in Mantgum, afsluiting 16.00 in Sneek
Donateurs €40, – , niet- donateurs €45, -; inclusief lunch in lunch in de pastorie tuin..
Organisatie: Lisette van Zandvoort en Ysk Vondeling


Meer over Gerrit Vlaskamp

In 2009 start Aly van der Mark een onderzoek naar het leven van Gerrit Lambertus Vlaskamp. Haar onderzoek wordt bemoeilijkt door het ontbreken van ´harde´ gegevens. Er zijn slechts een klein aantal tekeningen van zijn hand bewaard gebleven en van een bedrijfs- of persoonlijk archief is evenmin sprake. De ontdekking van de uitgebreide bestellijsten in de kasboeken van boomkwekerij De Iephof, waar Vlaskamp veel van zijn plantmateriaal heeft besteld, betekent een doorbraak, want aan de hand van deze lijsten kan mogelijk worden vastgesteld waar en wanneer Vlaskamp heeft gewerkt. Landschapsbeheer Friesland presenteert in september 2010 het projectplan De vergeten tuinen van Vlaskamp waarin verscheidene deelprojecten worden geïnitieerd waaronder de wens van een inventarisatie van de tuinen van Gerrit Vlaskamp.

In het najaar van 2011 wordt het Kenniscentrum Landschap RuG door Landschapsbeheer Friesland gevraagd om de Friese en Groningse tuinen van Vlaskamp te inventariseren op basis van de teruggevonden bestellijsten in de kasboeken van de boomkwekerij De Iephof en het voorbereidende onderzoek van Aly van der Mark. Niet alleen wordt hun gevraagd een inventarisatie te doen maar óók of er op basis van die inventarisatie iets valt te zeggen over de specifieke kenmerken van een Vlaskamptuin. September 2013 brengt Anne Wolf van de RUG met bijdragen van Stieneke van der Wal en Ietse-Jan Stokroos verslag uit:
Vlaskamptuinen in Friesland en Groningen. Inventarisatierapport van parken en tuinen van Gerrit Vlaskamp, http://www.rug.nl/research/kenniscentrumlandschap/eindrapport_vlaskamp_september_2013.pdfHet aardige van dit goed leesbare verslag is dat het inzichtelijk maakt hoe moeilijk het is om onderzoek te doen naar ‘Groen Erfgoed’ zeker als er zo weinig ‘harde ‘ informatie is de vorm van ontwerptekeningen, foto’s e.d.
Verder lezen over Vlaskamp: ‘De vergeten tuinen van Gerrit Vlaskamp’ Ernst Bruinsma en Yme Kuiper ISBN 987-90-6273-979-02 en ‘100 jaar Wilhelminapark ’Sneek; Alice Booij en Douwe de Groot, ISBN 90-901-1457-2
Fryslân Dok maakte in 2014 een tweedelige documentaire over Vlaskamp:’ De Vergeten tuinen van Gerrit Vlaskamp’ https://tvblik.nl/fryslan-dok/de-vergeten-tuinen-van-gerrit-vlaskamp-1 https://tvblik.nl/fryslan-dok/de-fergetten-tunen-fan-gerrit-vlaskamp-diel-2-restauraasje-of-


Aanmelden