login | contact | nieuwsbrief

Volg ons op         

    

Als donateur steunt u de doelstellingen van de Nederlandse Tuinenstichting; het beschermen van waardevol tuinhistorisch erfgoed. De Nederlandse Tuinenstichting heeft uw steun hard nodig om een groene toekomst te kunnen waarborgen.


Arcen

‘Arcen’ is een bijzondere casus van de Monumentencommissie: een dreigende aantasting van historisch landschap, van een historisch ensemble van kasteel, tuin, dorp en omringend landschap langs de Maasoevers. Beschermen wordt hier breed opgevat.

 

Arcen.

Eind 2009 werd een bouwvergunning verleend voor een al langer bestaand plan van de gemeente Venlo voor de bouw van een MFA (Multifunctionele Accommodatie) op het zgn. Ovaal, tussen kasteel Arcen en de historische dorpskern. Omvang 4000m2. Een plan dat volgens het toenmalig Comité ‘Red Arcen’, nu Stichting Dorp en Erfgoed, onverstandig is omdat het gaat om het vernietigen van historisch landschap.

De Tuinenstichting strijdt voor behoud van dat historisch landschap, samen met Erfgoedvereniging Heemschut en Stichting Dorp en Erfgoed.

Bouwvergunning Multifunctionele Accommodatie

Eind 2009 werd een bouwvergunning verleend voor een al langer bestaand plan van de gemeente Venlo voor de bouw van een MFA (Multifunctionele Accommodatie) op het zgn. Ovaal, tussen kasteel Arcen en de historische dorpskern. Omvang 4000m2. Een plan dat volgens het toenmalig Comité ‘Red Arcen’, nu Stichting Dorp en Erfgoed, onverstandig is omdat het gaat om het vernietigen van historisch landschap.

Cultuurhistorische waarden aangetast.

In het voorjaar van 2010 heeft de NTS aan B&W van Venlo een brief gestuurd voor heroverweging van dit besluit:

“De historisch gegroeide samenhang van het Kasteel in Arcen, haar tuinen en de dorpskern vormen een visuele eenheid van cultureel erfgoed. Net als de Nederlandse Kastelenstichting signaleren wij, dat in toenemende mate de bedreiging van cultuurhistorisch erfgoed , zowel rood als groen, voortkomt uit versnippering en verrommeling van de directe historische omgeving. En met de Bond van Heemschut zijn wij het eens dat dit gebied een zo hoge cultuurhistorische en landschappelijke waarde heeft dat nieuwbouw aldaar deze waarden onherstelbaar zal aantasten.”

De vele bezwaren, die waren ingediend tegen dit bouwbesluit, werden afgewezen.

Toch zijn in de zomer van 2010 de oorspronkelijke bouwplannen ingetrokken, omdat er vijf miljoen euro bezuinigd moest worden. Hiermee werd de juridische strijd gestaakt, maar het zgn. Ovaal bleef bouwlocatie.

Begin 2012 diende B&W opnieuw een vergelijkbaar plan in. Maar ondanks enkele aanpassingen aan bouwvolume en verschijningsvorm, bleven veel van de naar voren gebrachte bedenkingen tegen het plan bestaan. Het is nog steeds een grote inbreuk op het karakter van de zuidelijke rand van Arcen.

Beroep.

Daarom heeft de Nederlandse Tuinenstichting in mei 2012 een zienswijze met dezelfde strekking ingediend. En vervolgens afgelopen januari 2013 beroep aangetekend bij de Rechtbank, nadat op 26 nov. 2012 de gemeente Venlo een omgevingsvergunning had verleend.

In dit beroep heeft de NTS naast genoemde bezwaren verder ingezoomd op het historische karakter van de tuin* en de bedreigde zichtlijnen in de toch al kwetsbare kasteeltuinen, die onlangs failliet zijn verklaard. En verzocht om het besluit te vernietigen.

Dit alles in overleg met de Bond Heemschut en de Stichting Dorp en Erfgoed.

Op 11 juni 2013 heeft Hanny van der Heide, lid Monumentencommissie NTs, namens de Tuinenstichting het beroep toegelicht tegen de voorgenomen bouw van een multifunctionele accomodatie in Arcen.

Klik hier voor de pleitnota t.a.v. het beroep.

 

* Het gaat hier om een HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorende tot de voormalige buitenplaats Arcen. Monumentnummer 521468, complex nr. 521466

Arcen

Op 15 augustus 2013 heeft de Rechtbank Roermond het beroep van de NTs (en andere eisers) helaas ongegrond verklaard. De inbreuk op het planologisch regime is naar het oordeel van de rechtbank groot, nu er sprake is van een omvangrijk gebouw op een open plek tussen de kern van Arcen en het kasteel met zijn tuinen, op het bij het kasteel behorende schootsveld, concurrerend met een cultuurhistorisch gevoelige omgeving en gesitueerd op een prominente plaats in het Maaslandschap.

 De rechtbank heeft echter niet kunnen vaststellen dat in het kader van de ruimtelijke onderbouwing elementen ten onrechte niet zijn meegewogen, niet onderzocht of buiten beschouwing zijn gelaten terwijl voorts volgens de rechtbank de motivering van het besluit een goede ruimtelijke onderbouwing bevat.

De Stichting Dorp en Erfgoed Arcen, Erfgoedvereniging Heemschut en de NTs leggen zich hier niet bij neer en hebben gezamenlijk beroep ingesteld bij de Raad van State.

Lees hier het persbericht van 1 november 2013   Arcen MFA 3 organisaties

 

Update dd. 9 januari:

Anneke Meijsen en Hanny van der Heide waren bij de Raad van State in verband met het gezamenlijk verzoek van NTs, Heemschut en Dorp en Erfgoed Arcen om bij wijze van voorlopige voorziening de eerdere uitspraak van de Rechtbank Limburg te schorsen in afwachting van het moment dat door de Raad van State in hoger beroep is beslist. De gemeente Venlo wil namelijk deze maand nog beginnen met (de voorbereidingen voor) de bouw van de MFA en daarmee wordt het bouwproces onomkeerbaar in gang gezet.

Uitspraak binnen drie weken. Lees hier de pleitnotitie.

Pleitnotitie

” De Nederlandse Tuinenstichting zet zich al ruim 30 jaar in voor het behoud en bescherming van bijzondere en historische tuinen in Nederland. Tuinen die van belang zijn door hun vormgeving, situatie, beplanting, cultuurhistorisch karakter. Het begrip tuinen dient hierbij ruim te worden opgevat terwijl voorts ook de omgeving van de objecten hierbij wordt betrokken. In de statuten terug te vinden onder “situatie”. Naast de doelomschrijving in de statuten richt de NTs zich ook in de praktijk op tuinen in de ruimste zin des woords en mede op ontwikkelingen in de omgeving van het object die zij bedreigend acht voor de waarde en de karakteristieken.

Evenals Erfgoedvereniging Heemschut verzamelt de NTs landelijk meldingen van particulieren en organisaties met betrekking tot bedreigingen van groen ruimtelijk erfgoed. Op basis van die meldingen gaan deskundige provinciale rapporteurs op onderzoek uit, nemen contact op met bewoners, overheden en eventuele andere organisaties. Ook van activiteiten in de omgeving, die voor het erfgoed bedreigend worden geacht. Op deze wijze is de NTs ook bij de planvorming m.b.t. de MFA Arcen betrokken geraakt.

In de visie van verweerder wordt door het oprichten van de MFA geen wijziging gebracht aan de vormgeving, beplanting, situatie of het cultuurhistorisch karakter van de kasteeltuinen.

De NTs is van mening dat een MFA op deze locatie, wel degelijk een bedreiging en een aantasting vormt van de cultuurhistorische waarden van het complex Kasteel Arcen met haar bijzondere tuinen.

Volgens verweerder is er geen sprake van een aantasting van cultuurhistorische of landschappelijke waarden waardoor het kasteel met haar tuinen wordt aangetast.

In de visie van de NTs is dit wel het geval en wordt de historisch gegroeide samenhang van kasteel, tuinen, dorpskern en omringend landschap onherstelbaar aangetast.

 

Kasteel en tuinen vormen een ensemblewaarde en situationele waarde met de directe omgeving. Aantasting van de omgeving heeft directe invloed op belevingswaarde van het kasteel met haar bijzondere tuinen (De tuin- en parkaanleg zijn aangewezen als Rijksmonument en zijn van algemeen belang: ”vanwege de ouderdom;vanwege de gaaf bewaarde 17de-eeuwse infrastructuur met uniek gevormd grachtenstelsel;vanwege de functioneel-ruimtelijke samenhang met de andere onderdelen van de buitenplaats.” (Aldus de waardering van de Rijksdienst (RCE)

Bij ensemblewaarden en situationele waarden wordt gekeken naar het belang van de tuin- of parkaanleg

• als essentieel onderdeel van een complex (van gebouwen)

• als essentieel onderdeel van een groter geheel dat cultuurhistorisch, tuinhistorisch en landschapsarchitectonisch van (inter-)nationale betekenis is;

• vanwege de situering, verbonden met de geschiedenis van de omgeving;

• voor het aanzien van de omgeving;

• vanwege de kwaliteit van de aanleg en de historisch-ruimtelijke relatie met de omgeving, wegen en wateren.

Landschap en kastelen/buitenplaatsen hebben vaak een gezamenlijke ontstaansgeschiedenis die ondanks latere transformatie vaak, zoals hier, nog goed afleesbaar is. De wisselwerking is groot: het erfgoed geeft een meerwaarde aan zijn omgeving en de omgeving omgekeerd aan het erfgoed.

(Bron: Een toekomst voor groen – Rijksdienst RCE – okt. 2012)

Het moge duidelijk zijn dat de kasteeltuinen deel uitmaken van een groter geheel en passen binnen deze omschrijving en derhalve belangrijke ensemble en situationele waarden vertegenwoordigen.

 

De NTs heeft al in een vroeg stadium van planvorming m.b.t. de MFA bij de gemeente Venlo gewezen op het risico van ingrijpende aantasting die de vestiging op de voorgenomen locatie heeft op de historisch gegroeide samenhang van het kasteel, haar tuinen en de dorpskern. Zij vormen immers een visuele eenheid van cultureel erfgoed. De NTs heeft geadviseerd nader cultuurhistorisch onderzoek met analyse en waardering te laten verrichten en haar expertise op dit gebied aangeboden. Zij heeft – samen met andere organisaties – gevraagd om overleg. Verweerder is hier niet op ingegaan.

 

Voor de onderbouwing van haar standpunt verwijst verweerder o.m. naar haar reactie op de zienswijzen en naar het overleg met de RCE en SAML (bijlage 37a en b).

 

In de visie van de NTs is hiermee echter geen sprake van een deugdelijke en goed gemotiveerde onderbouwing. De NTs brengt in dit verband nog het volgende naar voren:

 

De Structuurvisie Arcen en Velden 1978 geeft aan dat het ensemble van kasteel, grachten en tuin een waardevolle culturele erfenis zijn waarmee rekening moet worden gehouden. “Dat brengt met zich mee, dat uitbreiding van het dorp aan de zuidzijde niet mogelijk is. Juist die zuidzijde vormt de meest aantrekkelijke entree van Arcen”. En in de Structuurvisie van 2004 wordt gewezen op het belang van het versterken van de verbinding tussen de kasteeltuinen en de historische dorpskern om de bezoekers van de kasteeltuinen te verleiden ook de dorpskern te bezoeken. Dit standpunt vinden we eveneens terug in de Gemeente-atlas 2015. In de bijbehorende visie wordt daarbij tevens opgemerkt dat het historische dorpsgezicht met haar ligging aan de Maas één van de kernkwaliteiten vormt en dat de ligging van het centrum aan het open landschap, nabij het kasteel, een belangrijke kwaliteit vormt. Behoud en zo mogelijk versterking c.q. uitbreiding van deze kwaliteiten vormen kernpunten van de toekomstvisie.

De voorgenomen bouw van de MFA staat haaks op de visie zoals verwoord in de Structuurvisies: Er wordt gebouwd aan de zuidzijde en er is geen sprake van een versterking van de verbinding tussen tuinen en dorp maar van een verbreking van de verbinding met name ook gelet op de schaalgrootte van de MFA.

 

Ook de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit geeft in 2009 aan bevreesd te zijn voor aantasting van de cultuurhistorische en landschappelijke waarden : “Het gebouw verbreekt eerder de relatie tussen de dorpskern van Arcen en de Kasteeltuinen dan dat ze deze versterkt”.

 

Samenvattend is de NTs van mening dat er volstrekt geen rekening is gehouden met de historische verbinding tussen kasteel, historische kern en Maas. Er is geen sprake van een “stepping Stone” – zoals verweerder ons wil doen geloven – maar van een “blocking stone” van (deels) 9 meter hoog die de huidige historische zichtlijnen en harmonie tussen kasteel, tuinen en dorpskern voorgoed laat verdwijnen met alle gevolgen voor de belangrijke ensemble en situationele waarden van het rijksmonumentale complex Arcen met zijn historische tuin- en parkaanleg.

Het bestreden besluit kan naar het oordeel van de NTs niet in stand blijven vanwege strijd met het motiverings- en zorgvuldigheidsbeginsel terwijl het ook overigens na afweging van alle belangen in redelijkheid niet in stand kan blijven.

Namens de Nederlandse Tuinenstichting verzoek ik u het beroep ontvankelijk en gegrond te verklaren en het bestreden besluit te vernietigen.”

Update dd. 11 februari 2014

De Raad van State heeft op 27 januari 2014 de voorlopige voorziening helaas afgewezen.

Dat is een teleurstellende uitspraak, maar partijen gaan natuurlijk door met de bodemprocedure.

Er ontstaat wel steeds meer noodzaak om de Tweede Kamer in de komende fasen van de behandeling van de omgevingswet te wijzen op de noodzaak om de (niet-genormeerde) belangen van omgevingskwaliteit goed in de wet te borgen.

Intussen lijkt de MFA in Arcen inzet te worden van de verkiezingsstrijd. Een van de VVD-raadsleden wil de multifunctionele accommodatie niet op het Ovaal, maar juist centraal in het dorp. Volgens hem is het onverstandig om door te gaan met de huidige plannen. Hij wil dat er gekeken wordt naar leegstaande panden in het dorp

En op 7 februari j.l. heeft Dagblad De Limburger onder de kop “Twee MFC’s, nog meer lege plekken’ kritiek geuit op de al aangevangen bouw van een MFC in Velden (Venlo) en de plannen voor Arcen, waardoor alleen maar nog meer leegstand zal ontstaan.

Update dd. mei 2014

In mei 2014 heeft de mondelinge behandeling bij de Raad van State plaatsgevonden inzake het hoger beroep van de uitspraak van de Rechtbank.

 

November 2014: Raad van State stelt belangenorganisaties in het gelijk in tussenuitspraak bouw MFA Arcen

12 november heeft de Raad van State in een tussenuitspraak uitspraak gedaan in het hoger beroep met betrekking tot het verlenen van een Omgevingsvergunning door de gemeente Venlo voor het oprichten van een Multifunctionele Accommodatie (MFA) aan de zuidrand van Arcen, plaatselijk bekend als “het Ovaal”.

De Raad van State draagt het college van burgemeester en wethouders van Venlo op om binnen 12 weken een aantal geconstateerde gebreken in het besluit van 26 november 2012 te herstellen. Het schort met name aan de ruimtelijke onderbouwing. Het college dient o.a. nader te onderzoeken en te motiveren waarom het bouwplan niet in strijd is met het geldende ruimtelijke beleid. Dat is immers gericht op het behoud van de openheid en om niet te bouwen in het stroomvoerende deel van het winterbed van de Maas. Tevens moet de gemeente motiveren waarom het plan, zoals de gemeente stelt, niet zal leiden tot een onaanvaardbare aantasting van de cultuurhistorische en landschappelijke waarden van deze omgeving van kasteel en vesting Arcen.

De Nederlandse Tuinenstichting, Erfgoedvereniging Heemschut en Dorp en Erfgoed Arcen zetten zich al jaren in voor behoud van het open landschap tussen kasteel Arcen, kasteeltuinen en het historische centrum van Arcen.

 

Maart 2015: Venlose praatjes vullen geen gaatjes

persbericht

Lees hier de complete zienswijze van Heemschut, Dorp en Erfgoed Arcen; lees hier de onafhankelijke visie van Dr. J.C. Bierens de Haan, hoofdconservator van museum paleis Het Loo in Apeldoorn (en van 2005-2010 bijzonder hoogleraar erfgoed aan de VU).

ArcenFoto