Jaarverslag

Jaarverslag 2008

1 Inleiding

In stand houden historische tuinkunst, ontwikkelen eigentijdse tuinkunst en actief voor groene kwaliteit van Nederland.

De Nederlandse Tuinenstichting (NTs) streeft sinds de oprichting in 1980 naar de instandhouding van tuinen en parken en bevordert de belangstelling van het publiek voor de historische en de eigentijdse tuinkunst. De NTs is zowel een inhoudelijke organisatie die streeft naar kennisontwikkeling en kennisoverdracht, als een publieksorganisatie. Door de openstelling van ruim 200 particuliere tuinen en parken en het organiseren van excursies en lezingen worden jaarlijks ruim 100.000 personen nader in contact gebracht met groene ruimtelijke vormgeving en inrichting en het genoegen van het tuinieren en het buitenleven.Het beleidsplan concentreert zich op de activiteiten ten behoeve van het in stand houden van tuinen en parken en op de betrokkenheid van mensen bij de eigen leefomgeving, de vormgeving en het onderhoud daarvan.De NTs werkt zonder overheidssubsidie.

2 Bestuur

In 2008 was het NTs bestuur als volgt samengesteld:

• mw. Beline Geertsema-Key, voorzitter

• mw. dr. Honey Wolff-Albers, vice-voorzitter

• mw. Marna Spoon, secretaris

• dhr. drs. Roland Muller, penningmeester

• jkvr. Carla de Jonge, excursiecommissie

• mw. ir. Marianne van Lidth de Jeude, monumentencommissie

• mw. mr. Caroline de Koning, redactie Tuinjournaal

Het voltallige bestuur heeft in 2008 acht maal vergaderd, het dagelijks bestuur tweemaal. Daarnaast waren er twee informele bijeenkomsten.

3 Beleidsplan 2008 – 2010

Het in 2008 aangepaste beleidsplan 2008 - 2010 is gehanteerd om mede dankzij de verworven fondsen de geplande projecten vorm te geven (verbetering Tuinjournaal en Open Tuinen Gids, onderzoek naar Tuinarchitectuur uit de jaren ’30, het stimuleren van publicaties), de samenwerking met zusterorganisaties te verdiepen, lezingen en excursies te organiseren, het CBF-keurmerk aan te vragen, de communicatie te verbeteren tussen de vrijwilligers, het organisatorisch ondersteunen van de Open Tuinencommissie, contacten te leggen met de Gemeentelijke Monumenten commissies en het uitvoeren van het publiciteitsplan.

In het aangepaste Beleidsplan (2008-2010) wordt het bestaande beleid inzake de activiteiten van de Monumentencommissie bestendigd en wordt de wijziging van de huisstijl (briefpapier, logo, Tuinjournaal) toegevoegd.De Monumentencommissie blijft zich richten op het bevorderen van de instandhouding van historische tuinkunst en begeleiding van eigenaren en beheerders bij planontwikkeling. Voor dat doel wordt inmiddels meer aandacht gegeven aan groen in het publiek domein (stadstuinen en -parken) en het werk van de Gemeentelijke Monumentencommissies.

Het NTs bestuur behartigt de communicatie naar buiten toe (website, relatie donateurs, samenwerking met verwante organisaties) en neemt initiatieven om de doelstellingen te bereiken en de naamsbekendheid te vergroten.

De maatregelen die zijn genomen teneinde de krappe financiële situatie het hoofd te bieden hebben effect gehad. Er is weer financiële ruimte ontstaan om het bureau met twee personen te bemannen.In nauw overleg met de RAMC werd een lijst van Groene Wederopbouw Monumenten opgesteld. Mw.ir. Marianne van Lidth de Jeude en mw.ing. Annemiek Tromp onderhielden de contacten daartoe.

Projectbegeleiding

Naar aanleiding van meldingen van donateurs, provinciale rapporteurs, belangstellende burgers en omwonenden voert de Monumentencommissie van de NTs, met behulp van de deskundige vrijwilligers van die Commissie, bronnen- en locatieonderzoek uit. Daarop wordt ofwel een visie over de kwaliteiten van het object gegeven, maar ook kan de eigenaar of de beheerder worden benaderd om te bezien of op welke wijze tot een beheers- of restauratieplan kan worden gekomen, afhankelijk van de aanwezige waarden. De Monumentencommissie is in 2008 bij circa 10 nieuwe projecten betrokken. Eenmaal per jaar wordt in een NTs publicatie daarvan verslag gedaan.

4 Bureau

Op 26 januari 2008 heeft het bestuur met een wandeling over het landgoed Amelisweerd afscheid genomen van mw. Louella Doornhein, interim-directeur en mw. Eugenie van Dam van Isselt, bureaumedewerker en vormgever.Per 1 januari is mw. Quiriene den Oudsten in dienst getreden als hoofd bureau voor 24 uur per week.

Van medio augustus tot medio oktober was mw. Annemieke Hirschmann werkzaam op het bureau voor 12 uur per week. Zij zorgde voor de donateursadministratie, en de telefoon-, post- en mailbeantwoording.

Vanaf het najaar van 2008 zijn de volgende bureaumedewerkers werkzaam:mw. Ellen Kickhefer voor de donateursadministratie, telefoon-, post- en mailbeantwoording voor 12 uur per week enmw. Dorine van Ierschot, productieassistent OTG 09 voor 1 dag per week gedurende 3 maanden. De indeling van de kantoorruimte is sterk verbeterd. Ook zijn er nieuwe computers, een printer en een nieuwe telefooncentrale aangeschaft.

In de loop van 2008 is afscheid genomen van Fitax, het kantoor dat de donateurs- en financiële administratie van de NTs beheerde. Daarvoor in de plaats is een internet donateurs- en financiële administratieprogramma (Reeleezee) in gebruik genomen. Hiermee kan de NTs de hele administratie in eigen hand houden. Eind 2008 is begonnen met het handmatig overzetten van de donateursgegevens van het oude naar het nieuwe systeem.Ook heeft de NTs sinds juli 2008 een nieuw accountantskantoor, Bouwman & Veldhuijzen te Amersfoort.

Activiteiten in 2008-

In 2008 is een begin gemaakt met het ontwikkelen van een nieuwe huisstijl door bureau être van Willemijn Staal te Amsterdam. Deze huisstijl wordt doorgevoerd in het NTs-logo, briefpapier, Tuinjournaal, Open Tuinen Gids, website en andere publicaties. -

Het Actieplan 2008-2009 is opgesteld door het hoofd bureau op basis van het Beleidsplan 2007-2009. -

Start studies ‘tuinen van de 20ste eeuw met aandacht voor de relatie tuinarchitectuur en architectuur’.Het bestuur en de Monumentencommissie hebben het plan opgevat een reeks studies te laten maken van tuinen van de 20ste eeuw met uitdrukkelijke aandacht voor de relatie tussen tuinarchitectuur en architectuur. De eerste in de reeks is een studie naar de werken van het echtpaar Canneman. Deze studie wordt uitgevoerd door een student van de opleiding Tuinarchitectuur van Hogeschool Van Hall-Larenstein, mw. Carla Schütte. De onderzoekswerkzaamheden worden in de vorm van een stage bij de NTs uitgevoerd. Begeleiding wordt verzorgd door ir. Marianne van Lidth de Jeude, docent landschapsarchitectuur Larenstein en bestuurslid/lid Monumentencommissie, en ing. Willem Verhoeven, docent beplantingen en NTs-rapporteur. Het is de bedoeling de studie te publiceren. -

19 april ’08 NTs vrijwilligersbijeenkomst in Soest bij de voorzitter thuis (ca. 55 aanwezigen) met twee lezingen door mw. Thera Coppens en dhr. Wite de Savornin Lohman over paleis Soestdijk, en aansluitend een wandeling door de tuinen van het paleis.Mw. Wietskenel de Jong werd tijdens deze bijeenkomst als eerste in een nieuwe traditie uitgeroepen tot Vrijwilliger van het Jaar.

Fondsen- en sponsorwerving

In 2008 zijn fondsen en sponsors geworven voor donateurswerving en voor kwaliteitsverbetering van het Tuinjournaal en de Open Tuinen Gids. De fondsaanvragen zijn gehonoreerd door:

• het Prins Bernhard Cultuur Fonds,

• de M.A.O.C. Gravin van Bylandt Stichting en

• Bank ten Cate

• kf Hein, fonds

Voor de verwerving van het fotoarchief van Marijke Heuff is in nauw overleg met het RACM een verzoek ingediend bij het VSB Fonds. Helaas is de aanvraag afgewezen.

Relaties

Overleg heeft plaats gevonden met o.m. de Bomenstichting, Bond Heemschut, Stichting Particuliere Historische Buitenplaatsen (PHB) en RACM. Tevens is overleg gevoerd over een Nationaal Tuinmuseum.

Diversen

Omdat veel van de activiteiten van de Kwekerijencommissie door andere commissies wordt gedaan is besloten de Kwekerijencommissie voorlopig op te heffen.-

Per 1-1-08 is door de Belastingdienst aan de NTs de ANBI-status toegekend.- Het aantal donateurs per 1-1-08 is 3500.

5 Monumentencommisie

De Monumentencommissie was in 2008 als volgt samengesteld:

• mw. ing. Annemiek Tromp

• mw. mr. Hanny van der Heide

• dhr. ing. Henk Barkhof

• dhr. Piet Bakker

• dhr. mr. Jan-Willem Edinga

• mw. mr. Rita Grothuis-Wiesman

• mw. ir. Marianne van Lidth de Jeude

• mw. Quiriene den Oudsten

• dhr. mr. Christo van Zweeden

• mw. Mariël Kok (adviseur)

Rapporteurs

De twaalf rapporteurs die aan de Monumentencommissie berichten zijn:mw.ir. E. Hof-de Boer, mw.drs. R.L.P. Mulder-Radetzky, mw. Bonica Zijlstra (opvolgster van dhr. Frans Renssen voor Drenthe), dhr.ing. H.R. Barkhof, mw.dr. F. Hellendoorn, dhr. P. A. Bakker, mw. J. Oldenburger, mw.drs. A.M. Backer, dhr. J.S.H. Gieskes, dhr. W. Verhoeven en mw. H. van Vlerken. Zij vormen de steunpunten en waakhonden in de regio’s.

Activiteiten in 2008

De Monumentencommissie vergaderde in 2008 zes maal. Onderwerp van de agenda waren onder meer de hierna toegelichte langlopende projecten, de samenstelling van de lijst van Groene Wederopbouw Monumenten voor de RACM, de bijdrage aan de Triënnale te Apeldoorn, en het volgen van en reageren op het overheidsbeleid met betrekking tot Monumenten-aanwijzingen (MoMo). Vanuit de regio’s werd de Commissie door NTs rapporteurs geattendeerd op parken en tuinen waar herstel noodzakelijk is of waar, door een verkeerde aanpak of ruimtelijke ontwikkelingen, een karakteristieke aanleg verloren dreigde te gaan.

Langlopende projecten

De Monumentencommissie richt zich op het bevorderen van de instandhouding van historische tuinkunst en parken en begeleiding van eigenaren en beheerders bij planontwikkeling. Activiteiten vorig jaar waren onder meer de hierna toegelichte langlopende projecten, de samenstelling van de lijst van Groene Wederopbouw Monumenten voor de RACM (vanaf 1 mei 2009 Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed geheten) en het volgen van en reageren op het overheidsbeleid met betrekking tot monumentenaanwijzingen (Modernisering Monumentenzorg).

Leidse Hout

Eind 2007 werd de NTs benaderd door de Stichting Leidse Hout Monumentwaardig met het verzoek hen te ondersteunen bij het streven de Leidse Hout op de Gemeentelijke Monumentenlijst te krijgen. Er lag een advies daartoe van de Gemeentelijke Monumentencommissie, maar de gemeente besloot begin 2008 om delen van de Leidse Hout buiten de aanwijzing te laten.Daartegen is door de Stichting en de NTs bezwaar aangetekend welke bezwaren zijn toegelicht op de hoorzitting van de Commissie voor Bezwaar en Beroep der Gemeente Leiden. Namens de NTs werd het woord gevoerd door mr. Christo van Zweeden. Voornaamste bezwaar was dat het ontwerp anno 1920 van landschapsarchitect van Nes/Stedenbouwkundig bureau Granpré Molière c.s. te Rotterdam een Volkspark als geheel behelsde. Met het begrip Volkspark zoals dat in het denken van die tijd tot ontwikkeling kwam waren ‘sportvelden’ onlosmakelijk verbonden. Na een gesprek met de wethouder omstreeks juni 2008, waaraan behalve de Stichting ook de Vereniging Vrienden van de Leidse Hout deelnam werd de NTs gevraagd om daarbij steun te verlenen. Mw.mr. M.M. Grothuis-Wiesman heeft aldus in het gesprek een bijdrage geleverd. De NTs heeft vervolgens, evenals andere bezwaarmakers, de gelegenheid gehad en benut om suggesties te doen voor de tekst. Aldus is een nieuwe redactie van het aanwijzingsbesluit voorgesteld die recht doet aan “de Leidse Hout als geheel” dus inclusief de sportvelden. De herzieningsbeschikking is in 2008 nog niet genomen.

Museumtuin ’s-Hertogenbosch

Reeds in maart 2007 heeft de NTs bericht in het Tuinjournaal over de waarde van de historische museumtuin van het Noord-Brabants Museum in Den Bosch naar aanleiding van de bevindingen van Rapporteur Willem Verhoeven en diverse meldingen. Daarop is aan de gemeente advies uitgebracht en volgde een uiteenzetting van de gemeente omtrent de plannen voor een verbinding tussen twee Musea (corridor door de museumtuin) en dientengevolge te kappen bomen en hagen. Inmiddels werd de kapvergunning verleend en daartegen zijn door omwonenden en betrokken bezwaren aangetekend. Op één bezwaar na werden alle bezwaren ongegrond verklaard. Het overgebleven bezwaar wordt begin 2009 behandeld.De NTs kan op dit moment niet meer doen dan de gang van zaken volgen en – indien gevraagd en zo mogelijk – bezwaarmakers wijzen op argumenten die eventueel nog niet zijn aangevoerd, maar het gaat hier vooral om monumentale bomen die bedreigd worden.Voor de NTs was in dit traject geen voortrekkersrol aan de orde. De NTs heeft verwezen naar de Bomenstichting en erop geattendeerd dat de geplande Museumverbinding de bedreiging van de tuin in het leven roept. Daartegen zouden de pijlers zich moeten richten. Verwezen is ook naar Willem Verhoeven voor een beoordeling van de tuinarchitectonische aspecten. Een plaatselijke stichting (Boom & Bosch, inmiddels opgericht onder auspiciën van de Bomenstichting) heeft in 2008 aangekondigd tegen de hele planvorming bezwaar te zullen maken.De NTs blijft de zaak volgen.

Rotterdam Ungerplein

Begin jaren' 30 is het Ungerplein gebouwd door Van den Broek en Bakema. Er zou destijds een rozentuin zijn ontworpen die niet is gerealiseerd. Het betreffende plein zal worden gesaneerd en bewoners hebben om ondersteuning gevraagd. Mw. Anne Mieke Backer heeft een bezoek gebracht en de Monumentencie geadviseerd. De bewoners zijn op zoek of er daadwerkelijk sprake is geweest van een ontwerp voor een rozentuin.

Laren Rosa Spierhuis

Het Rosa Spierhuis in Laren (N.H.) is tot ver buiten onze landsgrenzen bekend om zijn unieke verwevenheid van wonen, zorg en cultuur voor oudere kunstenaars en aan kunst gerelateerde wetenschappers. Rondom het overwegend in laagbouw uitgevoerde gebouwencomplex ontwierp Mien Ruys van 1967 tot 1969 een fraaie tuin. De tuin is in nauwe samenhang met het gebouw ontworpen: de ruimten in de tuin corresponderen met de ruimten in het door bureau Goldschmidt en Verbruggen ontworpen gebouwencomplex. Het originele ontwerp van Mien Ruys is bewaard gebleven; het dossier bestaat uit niet minder dan 47 afzonderlijke tekeningen. Daar het complex bedreigd wordt door nieuwbouw is er een brief opgesteld met het verzoek aan gemeente Laren de mogelijkheid te onderzoeken om de bestaande tuin te sparen en na te gaan welke onderdelen van de thans aanwezige gebouwen gehandhaafd of gerenoveerd zouden kunnen worden. (Deze brief is in februari 2009 verzonden.)

Contacten

Park Bisdom van Vliet
Springerontwerp Tuinwijk Haarlem-Zuid
Villa Rozenrust Leidschendam
Driemond
Gimborn Arboretum Doorn
Teenstra-boerderij Lauwerzijl

6 Open Tuinencommissie

De Open Tuinencommissie van de NTs was in 2008 als volgt samengesteld:

· Gonne Doorman-van den Wall Bake (voorzitter)

· Marianne Bielders-Bergmans

· Brigitte Gentis-van Dam Merrett

· Lietje de Vree-van den Bergh

· Beline Geertsema-Key

Er werd drie keer vergaderd. Onderwerpen van gesprek waren o.a.:

- Open Tuinen Gids 2008 en 2009: inhoud, vormgeving en productie,
- Criteria beoordelen tuin,
- PR en intensiveren contacten met Open Tuineigenaren.

Open Tuinen Gids 2008

De Open Tuinen Gids beschrijft circa 200 gekeurde particuliere tuinen en parken van NTs donateurs. Deze zijn op afspraak gratis toegankelijk voor NTs-donateurs.Thema voor 2008 was: Tuinen met een Historie.In het tot stand komen van de Gids werd veel tijd en energie gestoken. Behalve de tuinbeschrijvingen werden artikelen geschreven, meegedacht over de lay-out en gewerkt aan de (eind)redactie en drie correctierondes van de uitgave.

Tuinbezoeken

Er werd veel energie gestoken in het zoeken naar nieuwe goede tuinen. Aan ruim 50 tuinen werd een bezoek gebracht, hetgeen resulteerde in 40 nieuwe tuinen voor de Open Tuinen Gids 2009. Vijf aangemelde tuinen werden afgekeurd. Daarnaast werd een tiental tuinen herbezocht.

Regiobijeenkomsten

In 2008 werden drie geslaagde bijeenkomsten voor eigenaren van Open Donateurstuinen georganiseerd om het contact tussen de NTs en de open tuineigenaren te stimuleren. In augustus in Sambeek voor de Brabantse regio, in september voor de provincies Overijssel en Gelderland in Zwolle en voor Friesland, Drenthe en Flevoland in Havelte.

Contacten met verwante organisaties

Er was contact met leden van: Het Tuinpad op (Groningen en NW-Duitsland), Rondtuinen in Friesland en Stichting Tuingids Noord-Holland.Met zuster-organisatie Open Tuinen/Jardins Ouverts in België werd een oriënterend gesprek gevoerd over een bezoek aan hen in 2009.

Sneeuwklokjesweekenden

Een eerste aanzet werd gegeven en vervolgens meegewerkt aan de voorbereidingen van de Open Sneeuwklokjestuinen in februari 2009 samen met de hoofdredacteur van het Tuinjournaal en de PHB.

De leden van de Open Tuinencommissie voeren een actief PR-beleid. Vanwege het verwerven van nieuwe tuinen en de vele contacten met tuineigenaren lukt het geregeld om nieuwe donateurs te maken.

7 Redactiecommissie

Tuinjournaal en Open Tuinen Gids

Het Tuinjournaal is het kwartaalblad van de Stichting. Het wordt uitgegeven voor de NTs-donateurs en bevat artikelen en actuele informatie over onderwerpen die gerelateerd zijn aan de NTs-doelstellingen. De NTs verzorgde in 2008 het Tuinjournaal en de Open Tuinen Gids in eigen beheer. In 2008 werden voorbereidingen getroffen voor het vernieuwen van de vormgeving van het Tuinjournaal en de Open Tuinen Gids.

De redactie was in 2008 als volgt samengesteld:

· Marian Lenshoek-Smeets (hoofdredacteur)

· Korneel Aschman· Joost Gieskes

· Ronald van Immerseel

· Caroline de Koning

· Eva Kovács

· Hanneke Prins (eindredacteur)

De redactie heeft in 2008 vier maal vergaderd.Onder meer over de volgende onderwerpen werden in het Tuinjournaal jaargang 2008 gepubliceerd:

Tuinjournaal maart 2008 (thema Onderhoud)

‘Over onderhoud en het Vondelpark’, een bijdrage van Hanneke Schreiber;
‘Werken in historisch groen’, Gertrudis Offenberg over Het Gilde van Tuinbazen, wat is een Tuinbaas? en de samenstelling van het ophanden zijnde Tuinbazen-boek;
‘Onderhoud: economie of ecologie?’, Eva Kovács over de groene beroeps-opleidingen van vandaag;
‘Goed tuingereedschap is het halve werk’, een rapportage over de kennis van onderhoud bij Bert Bruggeman (de Wiltfang ), door Julia Voskuil;
‘Volksparken in beeld’, over de verbetering van de bescherming van volksparken in het algemeen en de Leidse Hout in het bijzonder, door M.M. Grothuis-Wiesman;
‘De Oude Schouten Hofstad: een erf(-goed) onderhouden’, verslag over het herstel van de zeer oude Hofstede (1460) te Gilze, door de eigenaren Jan en Connie Hoevenaars;
‘Tuinkunst en Parken, historie en instandhouding’, een impressie van tuinbaas Marcel Valentijn van deze mede door de NTs ontworpen opleiding.

Tuinjournaal juni 2008 (thema Moes- en Groentetuinen)

‘Vijfendertig jaar herstel en onderhoud op Hindersteyn’, Erik Geytenbeek over onderzoek en herstel van de historische moestuin bij deze ridderhofstad te Langbroek;
‘De wedergeboorte van de moestuin’, een samenvatting van de geschiedenis van de eetbare tuin, door Éva Kovács;
‘Moestuinieren, puur plezier’, praktische wenken bij moestuinieren van Julia Voskuil;
‘Moestuinen in de Open Tuinen Gids 2008’, een overzicht van de tuinen in de Gids met een moestuin, door Gonne Doorman;
‘Historische moestuinen in een modern jasje’, over de plaats van de moestuin in het culturele erfgoed, door Éva Kóvács;
‘Herinrichting van de voormalige moestuin van Eikenrode’, een afstudeer-opdracht aan drie studenten van de HBO-opleiding ‘Tuinkunst en Parken’, door Marleen van Tilburg;
‘Moderne duurzaamheid op een historische plek’, over het werk van milieuadviseur en tuinman Luuk Schouten op het landgoed Eyckenstein te Maartensdijk, door Korneel Aschman.

Tuinjournaal september 2008 (thema Kerk- en Kloostertuinen)

‘Over het belang van planmatig onderhoud’, inzichten en adviezen van Natasja Nachbar hovenier van de Stichting PHB, door Marian Lenshoek;
‘Groen religieus erfgoed’, over tuinen en parken rondom kloosters en kerken, door Wim Meulenkamp;
‘Stand van zaken Leidse Hout’, ontwikkelingen in de monumentenstatus-procedure bij de gemeente, door M.M. Grothuis-Wiesman;‘
Kerktuinen, planten met een betekenis’, Julia Voskuil in gesprek met Hanneke Kastelein, bijbelplantendeskundige;
‘2008: ook het jaar van groen religieus erfgoed’, over de Stichting Kloostertuinen en het Platform Kerktuinen, door Ronald van Immerseel;
‘Nieuwe toekomst voor oude kerkterreinen’, over herstel, instandhouding en onderhoud van oude kerkhoven, door Tim Smid van de Stichting Oude Groninger Kerken;
‘Domies Toen: een eeuwenoude pastorietuin’, relaas van een evolutie van pastorietuin tot vogelreservaat en museum, door Annette Broekhuizen;
‘Van dodenakker tot gedenkpark’, een bijdrage van de Vereniging Terebinth, door Liesbeth Vermeulen;
‘Heden ik, morgen gij’, over opknappen van Groene kerkterreinen, door Korneel Aschman;
‘Kloostertuinen, ora et labora’, over de goedbewaarde tuin van Klooster Sint Aegten te Cuijk, door Julia Voskuil;
‘Tuin in de Herfst’, beschrijving van de tuin bij ‘de Aeldenhaeve’ te Zelhem, door Jet van Dam van Isselt;
‘De tuin als metafoor’, door de tuin tot jezelf keren, een bijdrage van Frieda Wielinga-Springer, vertelster.

Tuinjournaal december 2008 (thema Sneeuwklokjes)

‘Galanthomanie’, een beschrijving van de herkomst van het sneeuwklokje, haar verzamelaars en de diverse sneeuwklokjesactiviteiten, door Eva Kóvács
‘Sneeuwklokjes leren herkennen’ uit het boek ‘Sneeuwklokjes’ van Hanneke van Dijk & Gert-Jan van der Kolk, door Marian Lenshoek;
‘Sneeuwklokjes verzamelen’, de verzamelwoede van Annie Fallinger, door Hanneke van Dijk;
‘Sneeuwklokjesbos op Noord-Hollandse klei’, het sneeuwklokjesbos van Josephine Dekker, door Julia Voskuil;
‘Driehonderd sneeuwklokjes in Dalfsen’, de open sneeuwklokjestuin van Lies en Gert-Jan van der Kolk, door Marian Lenshoek;
‘Een Engelse fascinatie’, open sneeuwklokjestuin van David Way in Kent, Engeland, door Marian Lenshoek;
‘Sneeuwklokjesgekte: een internationaal fenomeen’, sneeuwklokjesbeurzen in Engeland en Duitsland, door Rose-Marie Gerritsen;
‘Klinkt als, lijkt niet op’, een aantal heesters met sneeuw in de naam, door Joost Gieskes;
‘Sneeuwklokjes en de tuinen van de Wildenborch’, door Jennine van de Plassche-Staring;
‘Herfstlezing van 23 oktober te Wageningen’, twee coryfeeën spraken over ‘tuingereedschap vroeger en nu’ en ‘natuurlijk onderhoud’, samengevat door Caroline de Koning;
‘Lof voor kwaliteit excursies’, een verslag van de diverse excursies dit jaar.

8 Excursiecommissie

De excursiecommissie was in 2008 als volgt samengesteld:

• Carla de Jonge (Noord-Holland), voorzitter

• Marjorie Gisolf-Smit (Brabant)

• Olly Hof-de Boer (Overijssel)

• Helma van Vlerken (Limburg)

• Mariëtte Wachter (Brabant)

• Corry van der Wardt (vanaf juli)

In het najaar werd besloten tot uitbreiding van de commissie met leden die afkomstig zijn uit het Noorden: Ysk Vondeling (Friesland), Anne Wolff (Groningen) en Liesette van Zandvoort-Gerritsen (Drenthe). De commissie vergaderde drie maal.

Excursies

7 juni 2008, excursie naar Zuid-Beveland en Walcheren met bezoeken aan de kasteelberg in de tuin van de buitenplaats Kloetinge, de Zeeuwse bergjes, het park van Kasteel ter Hooge te Middelburg, de nieuwe buitenplaats ’t Hof Ravesteyn in Grijpskerke en de tuin van ’t Hof Dijkzicht te Vrouwenpolder. 53 deelnemers, vervoer per bus.

14 juni, excursie naar West-Brabant op het thema ‘behoud van historische tuinen en parken’ met bezoek aan een boerderij te Prinsenbeek, een wandeling door het jachtbos van prins Frederik (Liesbos), een bezoek aan een slot te Oosterhout en een bezichtiging van een moderne boerderijtuin te Dongen.24 deelnemers, eigen vervoer.

28 juni 2008, excursie naar Oss en Land van Maas en Waal met bezoeken aan de Heihoektuin, de tuin van dhr. en mw. Benschop, de moestuin van Kasteel Hernen en boerderij de Brinkhof.34 donateurs, vervoer per bus.

19 juli 2008, excursie naar Zuidwest-Friesland met bezoeken aan Beetsterzwaag met de Overtuin van huize Lyndensteijn, het tropische kassencomplex van het Lycklemahuis, en drie particuliere tuinen in resp. Jubbega, Oudehorne en Ureterp.55 deelnemers, vervoer per bus. Op de wachtlijst 10 personen.

12 september 2008, ‘Koken op Hindersteyn’ waarbij een zes-gangen diner werd gemaakt door de deelnemers aan de excursie met de gewassen uit de moestuin van Erik Geytenbeek en onder leiding van de cuisiniers André en Marlies van Cothen.21 deelnemers.

9 Overige activiteiten

Triënnale te Apeldoorn 2008

De bijdrage van de NTs aan de Triënnale die plaatsvond in de maanden juni, juli, augustus en september 2008 bestond uit een rondwandeling in de zgn. Parkenwijk op 30 en 31 augustus. Als rondleider voor de NTs (groenhistorisch deel) trad op dhr. Henk Barkhof, ondersteund door mw. Hanny van der Heide. Er werd samengewerkt met Groei en Bloei en dhr. Ummels, ambtenaar bij de gemeente Apeldoorn, nam het bouwkundig historisch aspect voor zijn rekening.

Onderwijs en studies

In juni behaalden zestien studenten het diploma van de Hogeschool Utrecht voor de door de NTs ontwikkelde opleiding ‘Tuinkunst en Parken, historie en instandhouding’. In januari startte het vijfde cursusjaar 2008-2009 met dertien studenten. De naam van de opleiding is inmiddels gewijzigd in ‘Groen Ruimtelijk Erfgoed’.De doelstellingen en eindtermen van de cursus zijn hetzelfde gebleven. In de lessen en het lesrooster zijn enige aanpassingen doorgevoerd. Deze hebben betrekking op de overdracht en ontwikkeling van kennis inzake in stand houden van tuinen, parken en landschappen op integrale wijze. Informatie over de cursus wordt aangeboden via de website: www. centrumvoortechniek.nl

De in voorbereiding zijnde studies betreffen:

- Jaren ’30 - tuinen, door mw.ir. Marianne van Lidth de Jeude

- Tuinen van Mevrouw Canneman, waarvoor een student van Larenstein is aangezocht, mw. Carla Schütte, de synopsis is van mw.ir. Marianne van Lidth de Jeude.

Bevorderen tuinhistorisch onderzoek

Sinds het vijftienjarig bestaan van de Nederlandse Tuinenstichting in 1994 is ten behoeve van tuinhistorisch onderzoek tienmaal een stipendium aan een onderzoeker toegekend. Doel is het stimuleren van onderzoek naar de geschiedenis van de Nederlandse tuin- en landschapsarchitectuur uit de periode vanaf 1850, en het stimuleren van kennisvermeerdering en -overdracht met betrekking tot behoud, beheer en restauratie. De laatste vier jaar zijn geen stipendia toegekend vanwege een tekort aan middelen. Het is wel weer de bedoeling fondsen te werven ten behoeve van tuinhistorisch onderzoek. Aanvragen voor het stipendium staan open voor afgestudeerden en deskundige leken op het gebied van de tuin- en landschapsarchitectuur, in het bijzonder de geschiedenis daarvan en/of de problematiek van beheer, behoud en restauratie van tuinen.

Lezingen

9 oktober ’08

Herfstlezing ‘Groene Historie Groene Toekomst, onderhoud een noodzaak’ in het Schip van Blaauw te Wageningen met bijdragen van prof. Erik de Jong (Universiteit Wageningen) en dhr. Johan Geerdink (eigenaar hoveniers-bedrijf). Daarnaast werd het nieuwe boek van dhr. Erik Blok over tuinen uit de jaren ’20 en ’30 gelanceerd. Laatstgenoemde overhandigde tijdens deze bijeenkomst een exemplaar van dit boek aan de voorzitter van de NTs en dhr. Piet Bakker van de Monumentencommissie.

Bezoeken

7 juni - Bij de viering van het 150-jarig bestaan van het Arboretum Trompenburg te Rotterdam en de opening van Tuin Excelsior aldaar was donateur mw. K. de Keizer namens de NTs aanwezig.

25 augustus - Bezoek mw. M. van Lidth de Jeude en mw. H. Wolff aan dhr. Eric Klein, Hoofd Gebouwd Erfgoed (incl. Groen) van het RAMC i.v.m. de opstelling van de lijst Groene Wederopbouw Monumenten.

september - Receptie 25-jarig jubileum hoofdtuinman ’t Loo (Willem Zieleman), bezocht door dhr. J.W. Edinga.

12 september - Feest ter ere van de restauratie van de Springer Tuin te Zuilen, bijgewoond door mw. M.M. Grothuis-Wiesman

12 september - Triënnalelezing ‘Stadsparken’ te Apeldoorn, bijgewoond door dhr. J.W.Edinga, mw. M.M. Grothuis-Wiesman en dhr. Ch. van Zweeden.

13 september - Open Monumentendag in het Park te Rotterdam i.v.m. de presentatie van boekje ter ere van het nieuwe groene monument, bijgewoond door dhr. J.W.Edinga.

22 oktober - Platform Groen Erfgoed, lezing over ‘Beheer, Restauratie en Instandhouding’, bijgewoond door mw. A. Tromp en mw. B. Geertsema.

27 november - bijeenkomst over de nieuwe wet Modernisering Monumenten (MoMo) te Utrecht, bijgewoond door mw. B. Geertsema.